Universiteti që dështon brezin

Universiteti në Shqipëri shpesh duket më shumë si një makineri burokratike sesa si një vend edukimi. Auditoret janë të mbushura, por mungon kritika, mungon pasioni, mungon vizioni. Shumë herë ligjëratat shndërrohen në listë pyetjesh pa përgjigje, ku studentët mësojnë të përsërisin fjalë, jo të kuptojnë idetë. Ky nuk është dështim i studentëve, është dështim i një sistemi që e ka harruar që arsimi duhet të formojë mendje, jo thjesht të shpërndajë diploma. Strukturat, rregullat dhe procedurat shpesh vendosin më shumë rëndësi mbi emrat dhe titujt sesa mbi cilësinë e mësimit, duke bërë që universiteti të humbasë fokusin kryesor: edukimin dhe zhvillimin e të rinjve.

Problemi nuk ndalet te auditorët. Administrata universitare shpesh i sheh studentët si numra, si statistika që duhet të plotësojë regjistrat, jo si njerëz që kanë nevojë për njohuri dhe përvojë reale. Mungesa e transparencës, burokracia e tepruar dhe vendimet e marra larg studentëve e bëjnë çdo përpjekje të duket e kotë. Në vend që të jetë një mjedis ku ideja dhe kritika luhaten lirshëm, universiteti shpesh sillet si një kështjellë ku çdo ndryshim është i vonuar ose i ndaluar.

Por kjo nuk do të thotë se studentët duhet të heshtin. Ata janë ata që përjetojnë sistemin çdo ditë dhe që mund të jenë nismëtarët e ndryshimit. Për të mbajtur gjallë një arsimin të vërtetë, studentët duhet të kërkojnë standarde më të larta, të bashkëpunojnë, të organizohen dhe të ngrejnë zërin sa herë që gjenden përballë formaliteteve boshe. Koha për të marrë përgjegjësi për edukimin e tyre nuk është egoizëm, është domosdoshmëri. Vetëm kur studentët bëhen aktivë, universiteti ndjen presion për t’u përmirësuar dhe për të dhënë atë që duhet: dije dhe aftësi reale.

Shumë nga problemet që sot i vërejmë në universitet nuk lindin aty. Ato kanë rrënjë më të thella, që nga vitet e para të shkollimit. Kur nxënësit rriten duke mësuar përmendësh, pa u nxitur të kuptojnë apo të pyesin “pse”, kjo mënyrë të menduari bëhet normë. Universiteti, në vend që ta thyejë këtë cikël, shpesh e vazhdon atë.

Kështu formohen të rinj me diploma, por pa vetëbesim intelektual; me rezultate të mira në letër, por me vështirësi për t’i zbatuar njohuritë në praktikë; me certifikata, por pa guxim për të dalë nga kornizat e mediokritetit. Edukimi humbet qëllimin e tij kur nuk ndërton mendje kritike dhe individë të përgjegjshëm.

Një sistem i tillë, nëse vazhdon pa u vënë në pikëpyetje, rrezikon të prodhojë më shumë sesa thjesht profesionistë të dobët. Ai rrezikon të krijojë një shoqëri ku mendimi i pavarur, inovacioni dhe përgjegjësia personale janë përjashtim, jo rregull.

Megjithatë, ndryshimi mbetet i mundur. Ai mund të vijë nga vetë studentët, nëse ata zgjedhin të mos jenë vetëm përfitues pasivë të sistemit, por pjesëmarrës aktivë në të. Duke kërkuar transparencë, duke kërkuar cilësi dhe duke mos u pajtuar me minimumin, ata mund të ndikojnë realisht në përmirësimin e arsimit.

Universiteti ekziston për të shërbyer dijes dhe studentëve, jo formaliteteve dhe burokracisë. Kujtesa e këtij misioni është thelbësore. Po aq e rëndësishme është që studentët të kuptojnë rolin e tyre: të jenë mbajtës të standardit dhe zëri që kërkon një arsim më të ndershëm, më cilësor dhe më kuptimplotë.

Arbi Shima